Kur da rakamın bir parçası
Dolar cinsinden bir sıralamanın görünmeyen ikinci bir değişkeni var. Defterini avro, yen ya da Kanada doları tutan bir şirkette bu sitedeki rakam iki şeyin çarpımı: şirketin bildirdiği tutar ve o yılın kuru. Çoğu zaman ikincisi göz ardı edilebilecek kadar küçük. Bazen işareti tersine çevirecek kadar büyük — kendi para biriminde büyümüş, bizimkinde küçülmüş bir şirket. Buradaki her rakam dosyalandığı hâliyle ham değerini ve kullanılan kuru da taşıdığı için ikisi ayrıştırılabiliyor, ve bu ayrıştırma tahmin değil aritmetik.
Kimi ilgilendiriyor
Katalog ağırlıklı olarak dolar bildiriyor, çünkü ağırlıklı olarak ABD dosyalayıcısı. İstisnalar yabancı ihraççılar: SEC'e 20-F ya da 40-F veren ve defterini kendi para biriminde tutan şirketler. Listedeki payları küçük, tanınan adlar içindeki payları büyük.
| Para birimi | Şirket | En büyük örnek |
|---|---|---|
| CAD | 41 | Toronto Dominion Bank |
| EUR | 28 | Stellantis |
| GBP | 12 | GSK |
| BRL | 7 | Ambev |
| JPY | 6 | Mitsubishi Ufj Financial |
| ZAR | 3 | Sasol |
| AUD | 2 | Westpac Banking |
| CHF | 2 | On Holding |
| DKK | 1 | Novo Nordisk A S |
| SEK | 1 | Ericsson LM Telephone |
| MXN | 1 | BBB Foods |
| ILS | 1 | G Willi Food International |
Bu rakamların hepsi Avrupa Merkez Bankası referans kurlarıyla çevriliyor ve bildirildikleri para birimi yanlarında duruyor; yani aslına her zaman dönülebiliyor. Bir sonraki tablonun mümkün olmasının sebebi tam olarak bu: dosyalandığı hâliyle tutar hâlâ orada.
Aynı yıl, iki büyüme oranı
Aşağıdaki tablo bir yıllık gelir büyümesini iki kez söylüyor. İlk sütun şirketin kendi para birimi: bu yılın dosyalanmış tutarı ile geçen yılınki, çeviri yok. İkincisi aynı karşılaştırmanın çevrilmiş hâli — dolar sıralamasının gördüğü rakam. Üçüncüsü, aynı iki yılda para biriminin dolara karşı ne kadar hareket ettiği; dördüncüsü ise ilk iki sütunun farkı. Hiçbiri tahmin değil: iki büyüme oranı arasında tek bir şey değişiyor, çevirmek için kullanılan kur.
| Şirket | Bildirim birimi | Kendi para birimi | Dolarda | Kurun hareketi | Fark (puan) |
|---|---|---|---|---|---|
| On Holding | CHF | %30,0 | %38,0 | %6,1 | %8,0 |
| Ericsson LM Telephone · işaret değişiyor | SEK | −%4,5 | %3,0 | %7,9 | %7,5 |
| Luxexperience B.V | EUR | %50,1 | %56,7 | %4,4 | %6,6 |
| BBB Foods | MXN | %36,1 | %30,0 | −%4,5 | −%6,1 |
| Sunrise Communications · işaret değişiyor | CHF | −%1,1 | %4,9 | %6,1 | %6,1 |
| SES | EUR | %31,3 | %37,1 | %4,4 | %5,8 |
| ING Groep | EUR | %21,8 | %27,1 | %4,4 | %5,4 |
| Sportradar Group | EUR | %16,6 | %21,7 | %4,4 | %5,1 |
| Birkenstock Holding | EUR | %16,2 | %21,3 | %4,4 | %5,1 |
| ASML Holding | EUR | %15,6 | %20,7 | %4,4 | %5,1 |
Bir satır "işaret değişiyor" diye işaretliyse, iki sütun yön konusunda anlaşmıyor demektir: işletme geçen yıldan daha çok gelir bildirmiş, dolardaki rakam ise daha az — ya da tersi. İkisi de yanlış değil. Farklı sorulara cevap veriyorlar: "bu şirket daha çok mu sattı?" ve "bu şirket dolar cinsinden eskisinden büyük mü?" Bir sıralama yalnızca ikincisini cevaplayabilir.
Son iki sütun aynı şeyi ölçmüyor ve aradaki ayrım kolay kayboluyor. Kurun hareketi para biriminin kendi özelliği: aynı yıl çiftinde euro bildiren her şirkette o sütun aynı çıkar. Puan olarak fark ise kısmen şirketin özelliği, çünkü büyümenin ölçeğiyle birlikte büyüyor — aynı para biriminde ve aynı yılda hızlı büyüyen bir şirketin farkı, yatay duran bir şirketinkinden geniş çıkar; kur o şirket için fazladan bir şey yapmış olmadan. Fark, kurun o şirketin rakamı üzerindeki etkisinin büyüklüğü; kur sütunu ise hareketin kendi büyüklüğü.
Tabloya yalnızca bir milyar doların üstünde gelir bildirenler giriyor; daha küçük ölçeklerde yüzdeler kurla hiç ilgisi olmayan sebeplerle savruluyor. İki yıl arasında bildirim para birimini değiştiren şirketler ise doğrudan dışarıda: iki farklı birimi kapsayan bir büyüme oranı, büyüme oranı değildir. Kendi para biriminde geliri bir yılda ikiye katlayandan fazla büyüyen şirket de dışarıda — bir önceki paragrafın sebebiyle: o ölçekte puan farkı ağırlıkla büyümenin sonucudur, ve böyle bir satır tablonun başına oturup kur hakkında hiçbir şey söylemez.
Hangi kur, hangi satır
Şirketin tamamı için tek bir kur kullanmak daha kolay ve yanlış olan seçim olurdu. Gelir ve kâr yıl boyunca birikiyor, o yüzden o yılın ortalama kuruyla çevriliyor. Varlık, nakit ve özkaynak ise yılın son günü çekilmiş bir fotoğraf, o yüzden yıl sonu kuruyla. Bilançoya ortalamayı uygulamak şirketin hiç bulunmadığı bir pozisyonu bildirmek olurdu; gelire yıl sonu kurunu uygulamak on iki aylık satışı tek bir öğleden sonranın kuruyla fiyatlamak.
Her şirket sayfası hangi kurun hangi satırda kullanıldığını rakamlarıyla yazıyor. O not süs değil. Kuru söylenmeden sunulan çevrilmiş bir rakam, kaynağı denetlenemeyen bir rakamdır; denetlenemeyen bir veri kümesine de kimsenin güvenmemesi gerekir.
Çeviremediklerimiz, ve onun yerine ne yaptığımız
Avrupa Merkez Bankası her para birimi için referans kuru yayımlamıyor. Burada önemli olan ikisi Tayvan doları ve Arjantin pesosu; bu birimlerden birinde bildiren bir şirket için elimizde dürüst bir çeviri yok. Uydurmak yerine şirketin kendi yayımladığı bir rakama bakıyoruz: bazı yabancı ihraççılar aynı satırı iki kez dosyalıyor — bir kez kendi para biriminde, bir kez kendi muhasebecilerinin dolara çevirdiği hâliyle. Varsa onu kullanıyoruz, ve şirket sayfası bunu açıkça yazıyor: şirket Tayvan doları olarak bildiriyor, bunlar kendi dosyalamasındaki dolar tutarları.
Yoksa şirket katalogda yok, ve tanınan birkaç ad bu yüzden yok. Kuralın bedeli bu; gizlenmiyor, yazılıyor. Alternatifi — bir yerden bir kur bulup sonucu dosyalanmış gibi sunmak — sayfaya hiçbir belgenin desteklemediği bir rakam koymak olurdu.
Yukarıdaki tabloyu etkilediği için yazılan bir sınır: mali yılı takvim yılına oturmayan bir şirket, dosyalamasının atandığı takvim yılının ortalama kuruyla çevriliyor — kendi on iki ayının ortalamasıyla değil. İki ortalama arasındaki fark genelde küçük, ama sıfır değil.